Grobowce Piastów śląskich, cz. I

Ostatnią wizytę w Muzeum Narodowym we Wrocławiu poświęciłem śląskim Piastom, których grobowce i płyty nagrobne znajdują się w zasobach tej instytucji.  

Na początek płyta nagrobna Henryka II Pobożnego, księcia śląskiego, krakowskiego, wielkopolskiego, poległego w bitwie pod Legnicą 9 kwietnia 1241 r. Grobowiec księcia pierwotnie znajdował się we franciszkańskim kościele przy placu bpa Nankiera we Wrocławiu. Obecnie jest to greckokatolicka katedra pod wezwaniem św. Wincentego i Jakuba. Grobowiec datowany jest na lata 1383-1385.

Wokół płyty nagrobnej znajduje się łacińska inskrypcja o następującej treści:

HENRICUS * SECUNDUS * S * HEDVIGIS * FIL * PIUS * DEI * GRATIA * DUX * SLESIE * FUND * ECCL * QUIUS *OCCUB * HI *PROELIO * AD * LIGNITIAM * MCCXLI * REQUIESCAT * IN * PACE

co można przetłumaczyć jako: "Henryk Drugi, pobożny syn świętej Jadwigi, z łaski Bożej książę Śląska, fundator kościołów, który poległ pod Legnicą w roku 1241. Niech spoczywa w pokoju".

Płyta nagrobna Henryka II Pobożnego (Muzeum Narodowe we Wrocławiu)

Fragment płyty nagrobnej Henryka II Pobożnego (Muzeum Narodowe we Wrocławiu)

Grobowiec Henryka II Pobożnego w pierwotnej lokalizacji
(źr. https://polska-org.pl/5724715,foto.html?idEntity=3493928, dost. 06.01.2025 r.)  

W dalszej kolejności należy zaprezentować przepiękny grobowiec Henryka IV Prawego, wnuka Henryka Pobożnego, który zmarł 23 czerwca 1290 roku jako książę śląski, krakowski i sandomierski. Grobowiec miał zdradzać królewskie aspiracje Henryka- nad jego lewym ramieniem umieszczona została tarcza z przedstawieniem ukoronowanego białego orła na czerwonym tle, nad prawym ramieniem znajduje się natomiast tarcza z orłem Piastów śląskich. Grobowiec księcia znajdował się w ufundowanej przez niego kolegiacie św. Krzyża we Wrocławiu. Płyta z posągiem księcia powstała ok. 1300 roku, natomiast tumba nieco później, bo w drugiej dekadzie XIV w.

Grobowiec Henryka IV Prawego (Muzeum Narodowe we Wrocławiu)

Fragment grobowca Henryka IV Prawego (Muzeum Narodowe we Wrocławiu)

Fragment grobowca Henryka IV Prawego (Muzeum Narodowe we Wrocławiu)

Grobowiec Henryka IV Prawego w pierwotnej lokalizacji
(źr. https://polska-org.pl/5218537,foto.html?idEntity=511140, dost. 06.01.2025 r.)

Uznawany za dzieło najwyżej klasy grobowiec tego śląskiego Piasta, a ściślej jego płytę nagrobną, otacza łaciński napis:

 HENRICUS QUARTUS MILLE TRIA CENTUM MINUS X OBIIT ILLE EGREGIIS ANNIS SILESIAE CRACOVIAE SANDOMIRIAE DUX NOCTE JOHANNIS  

co udało mi się przetłumaczyć jako: "Henryk IV, książę Śląska, Krakowa i Sandomierza, zmarł w kwiecie wieku w roku 1290, w noc św. Jana". 

Inskrypcja na otoku płyty nagrobnej Henryka IV Prawego
(Muzeum Narodowe we Wrocławiu)

Na koniec pozostaje nam płyta nagrobna Bolesława III Rozrzutnego, prawnuka Henryka Pobożnego, w chwili śmierci, która nastąpiła 21 kwietnia 1352 r., pana Lubina i Brzegu, a okresowo także księcia wrocławskiego i legnickiego, pana Kalisza, Namysłowa, Opawy i Wołowa. Płyta nagrobna trafiła do Muzeum Narodowego we Wrocławiu z klasztoru cystersów w Lubiążu. Pierwotnie grobowiec Bolesława III znajdował się w Kaplicy Książęcej lubiąskiego kościoła klasztornego. Grobowiec powstał w drugiej połowie XIV wieku.

Płyta nagrobna Bolesława III Rozrzutnego (Muzeum Narodowe we Wrocławiu)

Fragment płyty nagrobnej Bolesława III Rozrzutnego (Muzeum Narodowe we Wrocławiu)

Co ciekawe dwa pierwsze opisane wyżej obiekty przetrwały wojnę, zdeponowane przez Günthera Grundmanna u schyłku II wojny światowej, w niewielkiej, dobudowanej w XVIII lub XIX wieku, kaplicy/absydzie przy kościele Wniebowzięcia NMP w Wierzbnej.

Wrzesień- październik 1108

Codex Diplomaticus Silesiae, Bd. 7, 1884; Regesten zur schlesischen Geschichte, Th. 1: Bis zum Jahre 1250., s. 21.

[170]

Während Swatopluk mit Heinrich V. gegen König Kolomann von Ungarn zu Felde zieht, macht Borivoy mit polnischer Hülfe einen Einfall in Böhmen. Swatopluk wirft dem Mutina vor, dass er heimlich in Zvini (Schweidnitz) eine verrätherische Zusammenkunft mit seinem Oheim Nemoy gehabt habe, lässt Bosey und Mutina umbringen, und wüthet gegen den ganzen Stamm der Werschowetzen.

Podczas gdy Świętopełk prowadzi kampanię wojenną z Henrykiem V przeciwko królowi Węgier Kolomanowi, Borzywoj najeżdża Czechy z polską pomocą. Świętopełk oskarża Mutinę o potajemne spotkanie ze swoim wujem Niemojem w Świnach (k. Świdnicy), zabija Bożeja i Mutinę oraz mści się na całym rodzie Wrszowców.

1108

Codex Diplomaticus Silesiae, Bd. 7, 1884; Regesten zur schlesischen Geschichte, Th. 1: Bis zum Jahre 1250., s. 21.

[169]

Die Gründung Hirschbergs durch Boleslaw in diesem Jahre bei Pol. I. 23. Nasö 183 und Schickfuss IV. 91 angeführt, beruht nur auf einer Vermuthung Casp. Schwenkfeld's (vom warmen Bade zu Hirschberg), der wegen der damaligen Kriege mit Böhmen sich Hirschberg als Grenzburg errichtet dachte. Die Inschrift in der Kirche, durch welche Schickfuss a. a. 0. IV. 91. und Hensel in seiner Beschreibung von Hirschberg S. 32. jene Nachricht stützen wollen, ist schon als Chronostichon von sehr jungem Datum. In letztgenanntem Buche finden sich auch noch frühere vollständig unglaubwürdige Nachrichten über Hirschberg.

Założenie Jeleniej Góry przez Bolesława w tym roku. Informacja, opiera się na przypuszczeniu Caspara Schwenkfelda, który sugerował, że ze względu na ówczesne wojny z Czechami [Bolesław- MF] myślał o zbudowaniu Jeleniej Góry jako zamku granicznego. Napis w kościele, opisany przez Hensela w jego "Beschreibung von Hirschberg", mający potwierdzić tą teorię, jest jednak stosunkowo młodym chronostychem. W książce Hensela znajdują się również wcześniejsze, zupełnie niewiarygodne relacje o Jeleniej Górze.

1108

Codex Diplomaticus Silesiae, Bd. 7, 1884; Regesten zur schlesischen Geschichte, Th. 1: Bis zum Jahre 1250., s. 21.

[168]

Während Boleslaw die Pommern bekriegt, machen die Mährer einen Versuch auf Kosel, welches Boleslaws Mannen schützen und Ratibor erobern.

Podczas gdy Bolesław walczy z Pomorzanami, Morawianie dokonują zamachu na Koźle, którego bronią wojska Bolesława, i grabią Racibórz.

1108

Codex Diplomaticus Silesiae, Bd. 7, 1884; Regesten zur schlesischen Geschichte, Th. 1: Bis zum Jahre 1250., s. 20-21.

[167]

Peter Wlast d. h. Sohn des Wladimir (vergl. Mosbach über den Zunamen des Peter Wlast, Zeitschr. d. Ver. f. Gesch. u. A. Schles. VI. 138 ff. u. desselben Piotr syn Wlodzimirza, Ostrowo 1865, in welchem [S. 19-45] eine Cronica Petri mitgetheilt wird, die ob zwar selbst erst im XVI. Jahrb. geschrieben, doch mancherlei aus der im XIII. Jahrh. verfassten ursprünglichen Biographie enthält), gründet in monte Silencii (auf dem Zobtengebirge) in Gorkau ein Kloster: Chron. abb. S. Mär. p. 163. Die Existenz eines Klosters auf dem Gipfel des Zobtens selbst ist durch Nichts erwiesen, die Lage von Gorkau ist hoch genug (schon der, Name deutet ja darauf hin), um die Bezeichnung in monte Silencii auf dasselbe beziehen zu können; in den zahlreichen Urkunden des Sandstiftes und in dem grossen Copialbuch desselben ist nirgends von Gebäuden auf dem Zobten, sondern immer nur von der Propstei Gorkau die Rede. Dass Peter selbst auf dem Gipfel des Berges ein Schloss gehabt hat, wie Joh. Hess in seiner Siles. magna unter Berufung auf die zu seiner Zeit noch vorhandenen Ruinen (noch heut entdeckt man Spuren davon) behauptet (vergl. Klose I. 215), braucht dabei nicht geleugnet zu werden. Die Mönche (Augustiner Chorherrn) berief er aus Arrovaise in Flandern. Will man an der Angabe der Chron. abb. S. M. 163 (die, wie es scheint, hier aus 2 verschiedenen aber übereinstimmenden Quellen schöpft), dass nämlich Peters Gemahlin, die Tochter eines Herzogs de regno Francie, einen Bruder aus jenem Kloster als Hofkapellan mit hierhergebracht, der dann die Berufung der Uebrigen veranlasst, festhalten, so muss man annehmen, dass die Ehe, welche Peter nach d. J. 1122 (vergl. unt.) mit einer russischen Fürstentochter einging, die zweite gewesen sei. Aus der ersten Ehe könnte dann die Gemahlin des Jaxa entsprossen sein, welche ja schon vor dem Jahre 1139 Wittwe war. (Vgl. u. z. d. J.)

Piotr Włost, syn Włodzimierza [Włosta], ufundował klasztor w okolicach Górki. Istnienie klasztoru na samym szczycie Ślęży niczym nie jest udowodnione, Górka leży na tyle wysoko, że można powoływać się na oznaczenie "in monte Silencii" ["w górze Ślęży"- MF]. W dokumentach opactwa na Piasku [wrocławskim- MF] nie ma wzmianek o klasztorze na Ślęży, a jedynie o klasztorze w Górce. Informacji o tym, że Piotr miał zamek na szczycie góry, nie ma potrzeby podważać, ponieważ wciąż odkrywane są jego ruiny. Mnichów (kanoników augustianów) sprowadzono z Arrovaise we Flandrii. Wg kronik, żona Piotra, córka księcia z królestwa Francji, sprowadziła tu brata z tego klasztoru jako nadwornego kapelana, za sprawą którego sprowadzono pozostałych zakonników. Małżeństwo zawarte przez Piotra po r. 1122 z córką ruskiego księcia, było drugim małżeństwem Piotra. Żona Jaksy, będąca wdową już przed 1139 r., pochodzić musiała z pierwszego małżeństwa Piotra Włosta.