Bitwa pod Stolcem - 24 kwietnia 1277 r.

 

Zamek Wleń wg Aleksandra Dunckera, żr. polska-org.pl, dost. 5 stycznia 2026 r.

Między wsiami Zwrócona i Stolec blisko 750 lat temu rozegrała się ciekawa i, podobno krwawa, bitwa między zwaśnionymi krewnymi z dynastii Piastów. O co poszło tym razem, bo przecież przedstawiciele naszej pierwszej dynastii często skakali sobie do oczu z byle powodu, i jaki był finał tej imprezy postaram się odpowiedzieć w poniższym tekście.

Bolesław II Rogatka, źr. sites.google.com, dost. 5 stycznia 2026 r.

Geneza konfliktu 

W połowie XIII wieku rozpoczął się proces rozdrabniania Śląska na coraz większą liczbę księstw i księstewek. W roku 1248 doszło do pierwszego podziału, którego dokonali między sobą Bolesław zw. Rogatką oraz Henryk III zw. Białym, najstarsi żyjący synowie zmarłego w bitwie pod Legnicą Henryka II Pobożnego. Choć ostatecznie bogatszą wrocławską część spadku po ojcu otrzymał młodszy z braci Henryk III (Bolesław II uzyskał księstwo legnickie), to przebieg całego procesu budzi kontrowersje i może sporo wyjaśniać w kontekście późniejszej rywalizacji, która doprowadziła śląskich dynastów pod Stolec. Wg Jana Długosza Bolesław Rogatka miał początkowo uzyskać dzielnicę wrocławską, aby z nie do końca jasnych powodów, wymienić ją na Legnicę. Wg umowy podziałowej Bolesław i Henryk mieli dobrać sobie do współrządów po jednym z młodszych braci. Starszemu Bolesławowi przypadł Konrad (już wówczas prepozyt kolegiaty w Głogowie), a Henrykowi, najmłodszy z braci- Władysław. Długosz napisał, że Rogatka kierował się myślą, że przeznaczony do stanu duchownego Konrad nigdy nie upomni się o wydzielenie mu działu, dzięki czemu najstarszy z synów Henryka Pobożnego zachowa władzę nad całym księstwem. Nie było wówczas pewne, co uczyni Władysław.  Ostatecznie los był przewrotny i to Konrad przerwał karierę duchowną, nie objął przyznanego mu w 1249 roku biskupstwa w Pasawie, wrócił na Śląsk i zażądał wydzielenia własnego księstwa. Władysław z kolei w pełni poświęcił się karierze duchownej pnąc się systematycznie do szczeblach kariery- umierając był arcybiskupem Salzburga i administratorem biskupstwa wrocławskiego. Zawód jaki w związku z tym spotkał Bolesława Rogatkę może tłumaczyć jego późniejszą politykę wobec bratanka- Henryka IV- syna Henryka III.

Drugą wersją wydarzeń, którą podaje Rocznik kapituły poznańskiej, jest porwanie i uwięzienie Rogatki przez Henryka III Białego oraz zmuszenie starszego z braci do zamiany władztw. Ta wersja zdecydowanie bardziej pasuje do późniejszych wydarzeń i poczucia krzywdy, którym regularnie książę legnicki w późniejszym czasie uzasadniał swoje działania.  

Henryk Prawy, źr. pl.wikipedia.org, dost. 5 stycznia 2026 r.

Podczas gdy Bolesław II ściera się z Konradem, lądując w lochu kolejnego z młodszych braci, we Wrocławiu bez większych problemów panuje Henryk III, któremu zupełnie nie wchodzi w paradę Władysław- najpierw prepozyt kolegiaty w Wyszehradzie (wówczas pod Pragą), a potem biskup elekt Bambergu (papież nie zatwierdza nominacji) i nominat kapituły pasawskiej na biskupa miejscowego kościoła (tym razem nominację odrzuca sam Władysław). Finalnie książę legnicki musi wydzielić Konradowi okręg głogowski z takimi ośrodkami, jak Krosno Odrzańskie, Głogów, Żagań i Ścinawa.

Przez kilkanaście kolejnych lat nie dochodzi do większych spięć na linii Legnica-Wrocław. Co więcej młodsi książęta są zmuszeni pomagać Rogatce, który skonfliktowany z biskupem wrocławskim Tomaszem I, uprowadził go z dworu w Górce, osadził na zamku we Wleniu i podpadł pod ekskomunikę. Nowe napięcia pojawiają się dopiero po śmierci Henryka III wrocławskiego (3 grudnia 1266) i Władysława salzburskiego (27 kwietnia 1270). W myśl zasad podziału dóbr po śmierci braci Bolesław II zaczyna wysuwać roszczenia do 1/3 spadku po najmłodszym z braci- Władysławie.

Wówczas też dochodzi do małżeństwa córki Rogatki Jadwigi z Konradem II czerskim, oraz zmiany przezeń stronnictwa z czeskiego na węgierskie (poważny europejski konflikt o spadek po Babenbergach, w który zaangażowali się niemal wszyscy liczący się wówczas książęta piastowscy). Małoletniego księcia wrocławskiego Henryka IV Bolesław II jednak ruszyć nie może, ponieważ opiekę nad młodym panem Wrocławia roztoczył potężny król Czech Przemysł Ottokar II. W związku z tym książę legnicki zwraca swoją uwagę ku księstwu głogowskiemu, gdzie 6. sierpnia 1273 lub 1274 roku, umiera największy rywal Rogatki- Konrad I głogowski. Bolesław Rogatka błyskawicznie zajmuje Bolesławiec z okręgiem.

Henryk III głogowski- źr. www.edupedia.pl, dost. 5 stycznia 2026 r.

W międzyczasie pogarsza się sytuacja, kroczącego dotąd od sukcesu do sukcesu, króla czeskiego Przemysła Ottokara II, który przegrywa rywalizację o koronę niemiecką z Rudolfem z Habsburga. Obawiający się potężnego Przemyślidy, zebrani w Ratyzbonie (1273 r.) panowie niemieccy decydują się na wybór Rudolfa, który sprawia wrażenie kandydata słabego. Urażony decyzją elektorów i pewny swej siły Przemysł Ottokar II nie stawia się sejmie Rzeszy w Norymberdze, odmawia złożenia hołdu nowemu władcy Niemiec oraz opuszczenia Austrii zajętej po śmierci ostatniego z Babenbergów- Fryderyka II Bitnego. Pomimo zawarcia porozumienia z Rudolfem I (w roku 1276), włącznie z planowanym małżeństwem Wacława, syna króla Czech, oraz Guty, córki Rudolfa, Przemysł Ottokar II nadal nie zamierza oddać Austrii i otwarcie dąży do konfrontacji zbrojnej.  To powoduje, że władca Czech rozluźnia zainteresowanie wewnętrznymi porachunkami między śląskimi Piastami. I na to właśnie czeka Bolesław Rogatka…

Porwanie

18 lutego 1277 roku ludzie księcia legnickiego uprowadzają młodego księcia wrocławskiego Henryka IV Prawego z jego dworu myśliwskiego (łac. curia) w Jelczu (dziś Jelcz-Laskowice). Oddajmy głos Janowi Długoszowi: „Upatrzywszy tedy chwilę sposobną do wykonania zamiarów, wysławszy służalców i łotrzyków (…) dnia 18 lutego, nocą wyciąga z łóżka śpiącego i więzi księcia wrocławskiego Henryka Probusa, nie obawiającego się zupełnie stryjowskiej zasadzki i odpoczywającego spokojnie we dworze i swojej wsi Jelcze. Przewozi więźnia do swojego zamku Lehen, wtrąca do ciężkiego więzienia w przekonaniu, że trudami uciążliwego więzienia potrafi skłonić bratanka Henryka do ustąpienia z pewnych zamków, miast i okręgów”. Nie ulega wątpliwości, że aby ta gangsterska akcja się powiodła, musiał zdradzić ktoś z otoczenia Henryka IV. I rzeczywiście źródła wymieniają trzech takich delikwentów - Jana Żerzuchę, Janusza z Michałowa i bliżej nieokreślonego Tomasza. Jakie były przyczyny zdrady tych możnych trudno powiedzieć. Czy obawiali się rotacji na urzędach lub całkowitego usunięcia z nich? A może obawiali się zemsty Henryka IV za śmierć jego ojca? Istnieje podejrzenie, że Henryk III został otruty, ponieważ zmarł w stosunkowo młodym wieku 36-39 lat. A może kierowali się innymi, bardziej osobistymi pobudkami? Janusz z Michałowa należał do rodu Pogorzelów, tego samego, z którego wywodził się były kasztelan Ryczyna Mroczko, którego swego czasu nie wykupił z wielkopolskiej niewoli Henryk III Biały, co zakończyło karierę Mroczka na wrocławskim dworze. Dziś już tego nie rozstrzygniemy, a bardziej istotne jest to, że porywacze odstawili Henryka wrocławskiego Bolesławowi Rogatce, który osadził bratanka w lochu zamku Wleń, a następnie nakazał przewiezienie go do zamku w Legnicy.

Henryk V Gruby- źr. de.wikipedia.org, dost. 5 stycznia 2026 r.

Wykorzystując osłabienie księstwa wrocławskiego oraz odwrócenie uwagi Przemysła Ottokara II od spraw śląskich, wojska Bolesława Rogatki wpadły w granice księstwa wrocławskiego i rozpoczęły pustoszenie go. Sytuację pogarszały roszczenia, które wobec Henryka IV Prawego wysunęli książę kalisko-gnieźnieński Bolesław Pobożny oraz margrabia brandenburski Otton V Długi, który za zachowanie neutralności zażądał 3500 grzywien srebra, a finalnie otrzymał w zastaw Krosno Odrzańskie (Henryk IV Prawy wykupi je później za 6000 grzywien). Dyplomatyczne zabiegi Przemysła Ottokara II nie przynoszą rezultatu, Bolesław II Rogatka pozostaje nieugięty i jedyną szansą rozstrzygnięcia sporu wydaje się konfrontacja zbrojna.

Bitwa

24 kwietnia 1277 roku sojusznicy księcia wrocławskiego - Przemysł II, książę poznański, Henryk I głogowski oraz wojska wystawione przez mieszczan wrocławskich spotykały się na polach między wsiami Stolec i Zwrócona (okolice Ząbkowic Śląskich) z wojskami księcia legnickiego Bolesława II Rogatki, jego synów, w tym Henryka zw. Grubym lub Brzuchatym, od 1274 r. księcia jaworskiego, oraz najemników z Miśni, Saksonii i Bawarii. O przebiegu samej bitwy niestety wiele powiedzieć nie można. Nie wiemy nawet jakie były stosunki sił obu armii. Według informacji źródłowych można ustalić, że głównodowodzącym sojuszników Henryka Prawego był Przemysł II, natomiast po stronie legnickiej, początkowo Bolesław II, a później jego najstarszy syn Henryk. Możliwe jest również ustalenie dwóch faz bitwy. W pierwszej z nich przewagę uzyskali sojusznicy uwięzionego księcia wrocławskiego. Musiała to być przewaga na tyle wyraźna, że pole bitwy zdecydował się opuścić Bolesław Rogatka, a dowodzenie nad wojskami legnicko-jaworskimi objął Henryk jaworski. Druga faza stanowiła kompletne odwrócenie przebiegu wydarzeń. Talent dowódczy ujawnił Henryk Gruby, który radykalnie odmienił losy bitwy i pokonał sojuszników księcia wrocławskiego. Nie do sprawdzenia są informacje o uwięzieniu Przemysła II i Henryka głogowskiego. Jeśli do tego doszło, była to na pewno krótkotrwała niewola, ponieważ już miesiąc później Przemysł II był obecny w Lubiniu, gdzie wystawiał dokumenty. Jeśli wierzyć źródłom, a konkretnie przywoływanemu już Długoszowi, bitwa miała być bardzo krwawa. Na tyle krwawa, że zwycięskie wojska legnicko-jaworskie nie miały możliwości skonsumowania tego zwycięstwa. Ale jak się mają do tego informacje, że siłą rozpędu wojska książąt legnickiego i jaworskiego wpadły do Ziemi Kłodzkiej i spustoszyły Bystrzycę Kłodzką?

Przemysł II- źr. pl.wikipedia.org, dost. 5 stycznia 2026 r.

Ponieważ wyprawa zbrojna nie przyniosła zakładanego efektu, król Czech Przemysł Ottokar II został zmuszony do bezpośredniej ingerencji w konflikt książąt śląskich, tym bardziej, że roli mediatora nie podjął się książę małopolski Bolesław Wstydliwy. Ostatecznie czeski monarcha zjawił się we Wrocławiu 15 lipca 1277 roku i wydał wyrok, na mocy którego Bolesław Rogatka otrzymał 1/3 działu należnego mu po śmierci arcybiskupa salzburskiego Władysława. Uzyskane przez księcia legnickiego ziemie stanowiły zachodni pas księstwa wrocławskiego z takimi ośrodkami jak Środa Śląska czy Strzegom. Dodatkowym elementem układu było przekazanie Rogatce dwóch nieokreślonych grodów jako rekompensaty za to, że przez siedem lat (od śmierci arcybiskupa Władysława) nie mógł czerpać korzyści z ziem, które otrzymał dopiero na skutek porwania Henryka IV i zwycięstwa zbrojnego z jego sojusznikami. Po 15 lipca wolność odzyskał Henryk IV Prawy.

Skutki

Jakie były skutki zbójecko-rycerskiej akcji księcia legnickiego? Bezpośrednie na pewno przyczyniły się do powiększenia zarządzanego przezeń terytorium i zwiększenia uzyskiwanych dochodów, choć nie nacieszył się tym sukcesem długo (zmarł 26 grudnia 1278 roku). Do tych bardziej odległych skutków zaliczyć można na pewno pogłębienie rywalizacji między legnicką i głogowską linią Piastów i przeniesieniem jej z ojców na synów, co finalnie zakończy się tragicznie dla zwycięskiego pod Stolcem Henryka V Grubego. Na przyszłość swoje wnioski z działań stryja wyciągnął także książę wrocławski Henryk IV Prawy, który w niedługim czasie miał w podobny sposób wyegzekwować podległość swoich śląskich kuzynów oraz zmusić Przemysła II do ustępstw terytorialnych. Te kroki miały jednak inne podłoże. Bolesław Rogatka realizował swoje drobne roszczenia terytorialne, natomiast przyszłe działania Henryka IV miały mu torować drogę do opanowania Krakowa i planowanej koronacji królewskiej.

Literatura:

1. Osiński J., Bolesław Rogatka. Książę legnicki, dziedzic monarchii Henryków śląskich (1220/1225-1278), Kraków 2012.

2. Zielonka Z., Henryk Prawy, Katowice 1982.

3. Nowacki B., Przemysł II. Odnowiciel korony polskiej (1257-1296), Kraków 2007.

4. Jurek T., Dziedzic Królestwa Polskiego książę głogowski Henryk (1274-1309), Kraków 2010.

5. Spórna M., Wierzbicki P., Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Kraków 2003.

6. Boras Z., Książęta piastowscy Śląska, Katowice 1974.

7. Poczet królów i książąt polskich, [red.] Garlicki A., Warszawa 1980.

8. Światłowski M., Rozdrobnienie dzielnicowe w Polsce (XII-XIII w.), Kraków 2015.

9. Galas A., Galas A., Dzieje Śląska w datach, Wrocław 2004.

10. Targański T., Piastowie. Walka o tron 1138-1320, Kraków 2018.

11. Rosik S., Wiszewski P., Poczet królów i książąt. Od Henryka Brodatego do Kazimierza Jagiellończyka, Wrocław 2005.

12. Nowak A., Dzieje Polski, t. 2. 1202-1340. Od rozbicia do nowej Polski, Kraków 2015.

13. Żmudzki P., Studium podzielonego Królestwa. Książę Leszek Czarny, Warszawa 2000.

14. Piastowie. Leksykon biograficzny, [red.] Ożóg K., Szczur S., Kraków 1999.

Internet:

1. http://www.poczet.com/index.php

2. https://pl.wikipedia.org/wiki/Bitwa_pod_Stolcem

Źródła:

1. Długosz J., Roczniki, czyli Kroniki sławnego Królestwa Polskiego, t. IV, ks. 7, Warszawa 2009.

Mauzoleum Piastów śląskich we Wrocławiu

Dawny klasztor klarysek z kościołem św. Klary, źr. polska-org.pl, dost.  31.12.2025 r.

W samym sercu Wrocławia znajduje się nieco zapomniany, choć w ostatnim czasie zdobywający uznanie turystów, punkt, który powinien być bliski wszystkim miłośnikom średniowiecznych dziejów Polski, Śląska i Wrocławia. Mowa oczywiście o Mauzoleum Piastów wrocławskich (śląskich) znajdującym się kościele św. Klary przy obecnym Liceum Ogólnokształcącym Sióstr Urszulanek.

Klasztor klarysek powstał, w roku 1257 roku na podstawie bulli fundacyjnej papieża Aleksandra IV z 13 grudnia 1256 roku. Fundatorką klasztoru była Anna Przemyślidka, wdowa po poległym w bitwie pod Legnicą Henryku II Pobożnym. Zresztą figurę księżnej można zobaczyć na rogu kamienicy nr 34, dawnej plebanii kościoła św. Wincentego, u wylotu ul. Łaciarskiej na Pl. Nankiera. Można odnieść wrażenie, że księżna Anna wciąż dogląda swojej fundacji, choć z czasem klaryski zostały zastąpione przez urszulanki. To właśnie Anna czeska była pierwszą z pochowanych w tym miejscu dynastek.

Figura Anny Przemyślidki, fundatorki wrocławskiego klasztoru klarysek, żr. polska-org.pl, dost. 3.01.2026 r.

Konsekracji klasztoru i kościoła św. Klary dokonał biskup wrocławski Tomasz I w roku 1260. Dość szybko okazało się, że świątynia jest zbyt mała w stosunku do potrzeb zakonnic i niebawem, wzdłuż południowej ściany kościoła św. Klary, powstała kaplica św. Jadwigi, niemal nie ustępująca rozmiarami właściwemu kościołowi. To właśnie w tej kaplicy, przed ołtarzem, po lewej i prawej stronie nawy znajdują się płyty informujące o właściwym miejscu spoczynku księżnej Anny oraz trzech wrocławskich Henryków- Białego, Brzuchatego i Dobrego.  

Wnętrze kościoła św. Klary, obecnie mauzoleum Piastów wrocławskich (śląskich), źr. polska-org.pl. dost. 31.12.2025 r.

Mauzoleum w obecnej formie powstało po przebadaniu kościoła św. Klary oraz restauracji wnętrz obu obiektów sakralnych w latach 1968-1970, bowiem w trakcie II wojny światowej świątynia miała zostać uszkodzona w ok. 60%. Funkcje liturgiczne przeniesiono wówczas do kaplicy św. Jadwigi, z dawnego kościoła tworząc pomnik pamięci wrocławskich, i nie tylko, Piastów.  Mimo prac archeologicznych nie udało się jednak odzyskać i wyeksponować wszystkich płyt nagrobnych pochowanych w tym miejscu Piastówien, głównie zakonnic, choć spoczęły tu również świeckie członkinie tej dynastii. Do dużych zniszczeń zabytków sztuki sepulkralnej doszło również wcześniej, w trakcie barokowej przebudowy kościoła w latach 1696-1699(1701), kiedy płyty nagrobne książąt i księżniczek piastowskich, z wyjątkiem płyt księżnej Anny Przemyślidki oraz Henryka V Brzuchatego, użyto jako podkładu pod nową posadzkę. Wówczas też zniszczeniu uległa tumba ostatniego wrocławskiego Piasta- Henryka VI Dobrego. Na szczęście zachowała się płyta wierzchnia wzorowana na płycie z sarkofagu Henryka IV Prawego (o tym obiekcie więcej tu).

Grobowiec Henryka VI Dobrego z zachowaną oryginalną płytą i wtórnie wykonaną tumbą.

Obecnie, spośród ponad dwudziestu pochówków książąt i księżnych z dynastii Piastów, wyeksponowanych jest w mauzoleum jedynie 8 płyt, przy czym w przypadku Henryka III Białego, nie ma pewności czy rzeczywiście jest to jego płyta nagrobna. Do tej liczby należy dodać zachowaną płytę księżnej Anny Przemyślidki. Zachęcam do zapoznania się z galerią.

Płyta nagrobna Henryka III Białego (1227/1230-3.XII.1266).

Płyta nagrobna Henryka V Brzuchatego (1245/1250-22.II.1296).

Pierwsza płyta nagrobna Henryka VI Dobrego (18.III.1294- 24.XI.1335), ostatniego piastowskiego władcy Wrocławia.

Płyta nagrobna Anny Przemyślidki (1201/1204- 23.VI.1265), fundatorki wrocławskiego klasztoru klarysek.

Płyta nagrobna Anny wrocławskiej (przed 1285- 2/3.X.1343), córki Henryka V Brzuchatego.

Istnieje teoria, że drugą z postaci jest Małgorzata, córka Henryka VI Dobrego.

Płyta nagrobna Jadwigi (1238/1241- 3.IV.1318), córki Henryka II Pobożnego. 

Płyta nagrobna Eufemii (Ofki, 1253- 5.X.1298), córki Przemysła I.

Płyta nagrobna Elżbiety (1422/1452- 29.VIII.1507), córki Mikołaja I opolskiego.

Płyta nagrobna Małgorzaty (1467/1468- 8.XI.1531), córki Przemysława toszeckiego.

W latach 30-stych XX wieku wykonana została marmurowa płyta zawierająca listę pochowanych w tym miejscu dynastów. Po wojnie płyta została wmurowana w północną ścianę kaplicy św. Jadwigi oraz uzupełniona o następne imiona.

Płyta z imionami pochowanych u klarysek Piatów i Przemyslidów, źr. polska-org.pl, dost. 2.01.2026 r.

W ścianie łączącej mauzoleum i kaplicę św. Jadwigi, nad przejściem, znajduje się prześwit, w którym dopatrzeć się można urny. Znajduje się w niej serce ostatniej Piastówny, zmarłej 24 grudnia 1707 roku, Karoliny legnicko-brzeskiej. Jej ciało spoczęło u stóp grobowca św. Jadwigi w Trzebnicy. 

Urna z sercem ostatniej przedstawicielki dynastii Piastów- Karoliny legnicko-brzeskiej.

Na koniec zamieszczam alfabetyczny wykaz pochowanych w tym miejscu przedstawicieli dynastii Piastów i, w dwóch przypadkach Przemyślidów, oraz tablicę genealogiczną wykazującą ich powiązania rodzinne:

1. Agnieszka (przed 1385- po 7.VII.1411), córka księcia legnickiego Ruperta.

2. Anna Przemyślidka (1201/1204-23.VI.1265), córka króla Czech Przemysła Ottokara I, fundatorka klasztoru klarysek.

3. Anna (przed 1285- 2/3.X.1343), córka księcia legnickiego Henryka V Brzuchatego, ksieni.

4. Anna (1342/1344- 8.V.1365), córka księcia niemodlińskiego Bolesława Pierworodnego.

5. Anna (przed III.1348- po 12.III.1411), córka księcia opolskiego Bolesława II.

6. Bożena (Beatrix) Przemyślidka (przed 1230- 27.V.1290), córka króla Czech Wacława I.

7. Elekta(?) (?- VIII.1507), córka księcia opolskiego Mikołaja I.

8. Elżbieta (1261/1263- 28.IX.1304), córka księcia poznańskiego Bolesława Pobożnego, żona Henryka V Brzuchatego.

9. Elżbieta (1280/1290- XI po 1356), córka księcia legnickiego Henryka V Brzuchatego, ksieni.

10. Elżbieta (1311/1312- II.1328), córka Henryka VI Dobrego, żona Konrada I oleśnickiego.

11. Elżbieta (?- 25.VI.1366), córka księcia niemodlińskiego Bolesława Pierworodnego, jej istnienie jest niepewne.

12. Elżbieta (1422/1452- 29.VIII.1507), córka księcia opolskiego Mikołaja I, ksieni.

13. Eufemia (Ofka, 1253- 5.X.1298), córka księcia poznańskiego Przemysła I.

14. Guta (Jutta, przed 1358- 2.IX.1413), córka księcia ziębickiego Mikołaja Małego, ksieni.

15. Henryk III Biały (1227/1230- 3.XII.1266), syn Henryka II Pobożnego.

16. Henryk V Brzuchaty (1245/1250- 22.II.1296), syn księcia legnickiego Bolesława II Rogatki.

17. Henryk VI Dobry (18.III.1294- 24.XI.1335), syn księcia wrocławskiego i legnickiego Henryka V Brzuchatego.

18. Jadwiga (1238/1241- 3.IV.1318), córka Henryka II Pobożnego, ksieni.

19. Jadwiga (przed 1267/1271- 9.VI.1318), córka Konrada I głogowskiego, ksieni.

20. Jadwiga (1277/1282- 21.III.1343/6.XII.1347), córka księcia legnickiego Henryka V Brzuchatego.

21. Jadwiga (ok. 1345- 13.II.1413), córka księcia niemodlińskiego Bolesława Pierworodnego, ksieni. 

22. Jutta (po 1340- X po 1378), córka księcia niemodlińskiego Bolesława Pierworodnego (nie ma pewności).

23. Karolina (2.XII.1652- 24.XII.1707), córka Chrystiana legnicko-brzeskiego, ostatnia przedstawicielka dynastii Piastów. We wrocławskim mauzoleum znajduje się tylko jej serce.

24. Katarzyna (?- 26.VIII.1507), córka księcia opolskiego Mikołaja I.

25. Małgorzata (1313/20.IV.1324- 8.III.1379), córka księcia wrocławskiego Henryka VI Dobrego, ksieni.

26. Małgorzata (1467/1468- 8.XI.1531), córka księcia toszeckiego Przemysława I, ksieni. 

Tablica genealogiczna Piastów i Przemyślidów pochowanych w kościele św. Klary i kaplicy św. Jadwigi.

Literatura:

1. Balzer O., Genealogia Piastów, Kraków 2005.

2. Jasiński K., Rodowód Piastów śląskich, Kraków 2007.

3. Spórna M. Wierzbicki P., Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Kraków 2003.

4. Piastowie. Leksykon biograficzny, [red.] Szczur S., Ożóg K., Kraków 1999. 

Internet:

1. poczet.com

2. polska-org.pl

9 stycznia 1110

Codex Diplomaticus Silesiae, Bd. 7, 1884; Regesten zur schlesischen Geschichte, Th. 1: Bis zum Jahre 1250., s. 22-23.

[182]
Peter, achter Bischof von Breslau (vgl. darüber Stenzel im Jahresb. d. schles. Ges. 1839, S. 192), weiht die von Peter Wlast, Grafen von Schlesien und dessen Brüdern gestiftete Sandkirche und bestätigt ihre Besitzungen, darunter die Sandinsel mit Fleischbank, Kretscham- u. a. Rechten. Anführung in einer Urkunde Heinrichs I. vom 10. Mai 1209. (Jahresb. d. schles. Ges. 1840, S. 121.) Gegen die Echtheit der uns nicht im Original erhaltenen Urkunde hat Mosbach (Zeitschr. V. 146-48) gewichtige Bedenken vorgebracht, dass nämlich Herzog Heinrich den Peter Wlast als einen seiner Vorgänger und mit der fast unglaublich klingenden Bezeichnung comes Silesie (ich möchte an der Bezeichnung nicht so argen Anstoss nehmen, cancellarius Slezie, venator Slezie kommen im XIII. Jahrh. mehrfach vor) und endlich unter dem erst in späterer Zeit entstandenen Namen Wlast aufführt, und ausserdem ist auch die Angabe, dass die damals geweihte Kirche die Sandkirche gewesen sei, vollständig unhaltbar, vergl. u. z. d. J. 1148 u. 49. Wenn überhaupt Bischof Peter damals Kloster und Kirche der Augustiner weihte, so könnte dies nur in Gorkau geschehen sein. Die weiteren Anführungen darüber, welche das Gr. abb. S. M. p. 162 aus Prozessschriften eines in der Mitte des XIV. Jahrh. schwebenden Streites beibringt, sind in allen Einzelheiten (bis auf das Jahr und Datum, welches, wenn auch nicht erwiesen, so doch wenigstens möglich ist), durchaus unglaubwürdig und allem sonst Bekannten widersprechend. Sie zeigen nur, wie sehr getrübt schon in dieser Zeit die Kunde über die älteste Geschichte des Klosters gewesen sein muss.

Piotr, ósmy biskup wrocławski, konsekruje kościół na Piasku podarowany przez możnowładcę śląskiego Piotra Własta i jego braci oraz potwierdza ich posiadłości, w tym piaskową wyspę z ławą mięsną, karczmę i inne prawa. Informacje cytowane są z dokumentu Henryka I z 10 maja 1209 r. Mosbach wyraził poważne obawy co do autentyczności dokumentu, który nie zachował się w oryginalnej formie. Stwierdzenie, że konsekrowany w tym czasie kościół był kościołem na Piasku jest zupełnie nie do utrzymania. Jeżeli biskup Piotr konsekrował wówczas klasztor i kościół augustianów, mogło to nastąpić tylko w Górce. Dalsze wzmianki na ten temat, pochodzące z dokumentów procesowych sporu toczącego się w połowie XIV wieku, są we wszystkich szczegółach (z wyjątkiem roku i daty, które, jeśli nie zostały udowodnione, są przynajmniej możliwe), są absolutnie niewiarygodne. Świadczą one jedynie o tym, jak mglista musiała być w tym czasie wiedza o najdawniejszych dziejach klasztoru.

 

Grobowce Piastów śląskich, cz. I

Ostatnią wizytę w Muzeum Narodowym we Wrocławiu poświęciłem śląskim Piastom, których grobowce i płyty nagrobne znajdują się w zasobach tej instytucji.  

Na początek płyta nagrobna Henryka II Pobożnego, księcia śląskiego, krakowskiego, wielkopolskiego, poległego w bitwie pod Legnicą 9 kwietnia 1241 r. Grobowiec księcia pierwotnie znajdował się we franciszkańskim kościele przy placu bpa Nankiera we Wrocławiu. Obecnie jest to greckokatolicka katedra pod wezwaniem św. Wincentego i Jakuba. Grobowiec datowany jest na lata 1383-1385.

Wokół płyty nagrobnej znajduje się łacińska inskrypcja o następującej treści:

HENRICUS * SECUNDUS * S * HEDVIGIS * FIL * PIUS * DEI * GRATIA * DUX * SLESIE * FUND * ECCL * QUIUS *OCCUB * HI *PROELIO * AD * LIGNITIAM * MCCXLI * REQUIESCAT * IN * PACE

co można przetłumaczyć jako: "Henryk Drugi, pobożny syn świętej Jadwigi, z łaski Bożej książę Śląska, fundator kościołów, który poległ pod Legnicą w roku 1241. Niech spoczywa w pokoju".

Płyta nagrobna Henryka II Pobożnego (Muzeum Narodowe we Wrocławiu)

Fragment płyty nagrobnej Henryka II Pobożnego (Muzeum Narodowe we Wrocławiu)

Grobowiec Henryka II Pobożnego w pierwotnej lokalizacji
(źr. https://polska-org.pl/5724715,foto.html?idEntity=3493928, dost. 06.01.2025 r.)  

W dalszej kolejności należy zaprezentować przepiękny grobowiec Henryka IV Prawego, wnuka Henryka Pobożnego, który zmarł 23 czerwca 1290 roku jako książę śląski, krakowski i sandomierski. Grobowiec miał zdradzać królewskie aspiracje Henryka- nad jego lewym ramieniem umieszczona została tarcza z przedstawieniem ukoronowanego białego orła na czerwonym tle, nad prawym ramieniem znajduje się natomiast tarcza z orłem Piastów śląskich. Grobowiec księcia znajdował się w ufundowanej przez niego kolegiacie św. Krzyża we Wrocławiu. Płyta z posągiem księcia powstała ok. 1300 roku, natomiast tumba nieco później, bo w drugiej dekadzie XIV w.

Grobowiec Henryka IV Prawego (Muzeum Narodowe we Wrocławiu)

Fragment grobowca Henryka IV Prawego (Muzeum Narodowe we Wrocławiu)

Fragment grobowca Henryka IV Prawego (Muzeum Narodowe we Wrocławiu)

Grobowiec Henryka IV Prawego w pierwotnej lokalizacji
(źr. https://polska-org.pl/5218537,foto.html?idEntity=511140, dost. 06.01.2025 r.)

Uznawany za dzieło najwyżej klasy grobowiec tego śląskiego Piasta, a ściślej jego płytę nagrobną, otacza łaciński napis:

 HENRICUS QUARTUS MILLE TRIA CENTUM MINUS X OBIIT ILLE EGREGIIS ANNIS SILESIAE CRACOVIAE SANDOMIRIAE DUX NOCTE JOHANNIS  

co udało mi się przetłumaczyć jako: "Henryk IV, książę Śląska, Krakowa i Sandomierza, zmarł w kwiecie wieku w roku 1290, w noc św. Jana". 

Inskrypcja na otoku płyty nagrobnej Henryka IV Prawego
(Muzeum Narodowe we Wrocławiu)

Na koniec pozostaje nam płyta nagrobna Bolesława III Rozrzutnego, prawnuka Henryka Pobożnego, w chwili śmierci, która nastąpiła 21 kwietnia 1352 r., pana Lubina i Brzegu, a okresowo także księcia wrocławskiego i legnickiego, pana Kalisza, Namysłowa, Opawy i Wołowa. Płyta nagrobna trafiła do Muzeum Narodowego we Wrocławiu z klasztoru cystersów w Lubiążu. Pierwotnie grobowiec Bolesława III znajdował się w Kaplicy Książęcej lubiąskiego kościoła klasztornego. Grobowiec powstał w drugiej połowie XIV wieku.

Płyta nagrobna Bolesława III Rozrzutnego (Muzeum Narodowe we Wrocławiu)

Fragment płyty nagrobnej Bolesława III Rozrzutnego (Muzeum Narodowe we Wrocławiu)

Co ciekawe dwa pierwsze opisane wyżej obiekty przetrwały wojnę, zdeponowane przez Günthera Grundmanna u schyłku II wojny światowej, w niewielkiej, dobudowanej w XVIII lub XIX wieku, kaplicy/absydzie przy kościele Wniebowzięcia NMP w Wierzbnej.