Familia Piastorum: X wiek

Pokazywanie postów oznaczonych etykietą X wiek. Pokaż wszystkie posty

środa, 10 czerwca 2026

Czcibor (Cidebur, ?- po 24 czerwca 972)

O Czciborze wspomina tylko Thietmar w swojej "Kronice". Poza istotną informacją o udziale Mieszkowego brata w bitwie pod Cedynią i ważnej roli, jaką tam odegrał, kronikarz nie podaje nam żadnych dodatkowych informacji. Podobnie jak w przypadku nieznanego z imienia brata Mieszka I, poległego w walkach z Wichmanem, także i w przypadku Czcibora nie jesteśmy w stanie ustalić, czy był bratem rodzonym Mieszka oraz czy był od niego starszy czy młodszy. Ja umownie ustawiam go na trzecim miejscu pod względem starszeństwa wśród znanych nam potomków Siemomysła.

Thietmar o Czciborze:

"Tymczasem dostojny margrabia Hodo, zebrawszy wojsko, napadł z nim na Mieszka, który był wierny cesarzowi i płacił trybut aż po rzekę Wartę. Na pomoc margrabiemu pospieszył wraz ze swoimi tylko mój ojciec, graf Zygfryd, podówczas młodzieniec i jeszcze nieżonaty. Kiedy w dzień św. Jana Chrzciciela starli się z Mieszkiem, odnieśli zrazu zwycięstwo, lecz potem w miejscowości zwanej Cedynią brat jego Czcibor zadał im klęskę kładąc trupem wszystkich najlepszych rycerzy z wyjątkiem wspomnianych grafów. Cesarz poruszony do żywego wieścią o tej klęsce, wysłał czym prędzej gońców, nakazując Hodonowi i Mieszkowi, aby pod rygorem utraty jego łaski zachowali pokój do czasu, gdy przybędzie na miejsce i osobiście zbada sprawę”- ks. II, rozdz. 29(19).

Ilustracja główna przedstawia chrzest Czcibora. Jest to fragment obrazu "Zaprowadzenie chrześcijaństwa" Jana Matejki, źr. Wikipedia, dost. 26.02.2023 r.

Bibliografia i źródła:
1. Balzer O., Genealogia Piastów, Kraków 2005.
2. Jasiński K., Rodowód pierwszych Piastów, Poznań 2004.
3. Piastowie. Leksykon biograficzny, [red.] Szczur S., Ożóg K., Kraków 1999.

4. Thietmar, Kronika, Kraków 2005.

wtorek, 9 czerwca 2026

Mieszko I (ok. 935- 25 maja 992)

Był prawdopodobnie najstarszym synem księcia Polan, Siemomysła. O jego dzieciństwie wiemy niewiele. Gall tzw. Anonim przytacza jednak w swojej kronice opowieść o ślepocie Mieszka:

"Ten zaś Siemomysł spłodził wielkiego i sławnego Mieszka, który pierwszy nosił to imię, a przez siedem lat od urodzenia był ślepy. Gdy zaś dobiegła siódma rocznica jego urodzin, ojciec, zwoławszy wedle zwyczaju zebranie komesów i innych swoich książąt, urządził obfitą i uroczystą ucztę; a tylko wśród biesiady skrycie z gębi duszy wzdychał nad ślepotą chłopca, nie tracąc z pamięci boleści i wstydu"- ks. I, rozdz. 4.

W dalszej części opowieści Mieszko odzyskuje wzrok, a cała historia z jego ślepotą ostaje wykorzystana jako wytłumaczenie późniejszych wydarzeń z życia władcy, kiedy zdecydował się na przyjęcie chrztu:

"Oni zaś tłumaczyli, że ślepota oznaczała, iż Polska przedtem była tak jakby ślepa, lecz odtąd - przepowiadali - ma być przez Mieszka oświeconą i wywyższoną ponad sąsiednie narody. Tak się też rzecz miała istotnie, choć wówczas inaczej mogło to być rozumiane. Zaiste ślepą była przedtem Polska, nie znając ani czci prawdziwego Boga, ani zasad wiary, lecz przez oświeconego Mieszka i ona także została oświeconą, bo gdy on przyjął wiarę, naród polski uratowany został od śmierci w pogaństwie"- ks. I, rozdz. 4.

Jan Kazimierz Wilczyński, Postrzyżyny Mieszka, źr. pl.wikipedia.org/wiki/Mieszko_I [dost. 15.03.2026 r.]

Na kartach współczesnych mu kronik Mieszko pojawia się jako dojrzały mężczyzna, władca całkiem sporego państwa, będącego w trakcie walk z Wieletami lub Wolinianami dowodzonymi przez saskiego banitę Wichmana. Pod rokiem 963 [historycy osadzają te wydarzenia w latach 963-965] kronikarz saski Widukind z Korbei zanotował informację o dwukrotnej porażce wojsk polańskiego księcia oraz śmierci jednego z jego braci. Niestety nie znamy imienia poległego Siemomysłowica.

Z tego okresu pochodzą również informacje o podporządkowaniu zwierzchnictwu cesarskiemu Łużyczan, Słupian oraz Mieszka. Wiadomości takie przekazał nam Thietmar:

"Margrabia Marchii Wschodniej Gero podporządkował zwierzchnictwu cesarza Łużyczan, Słupian, a także Mieszka wraz z jego poddanymi"- ks. 2, rozdz. 14(9).

Historycy powątpiewają w zbrojne podporządkowanie Mieszka cesarzowi Ottonowi I, tym bardziej, że nieco inaczej tę sytuację przedstawia wspomniany wcześniej Widukind. Ostatecznie jednak w najbliższym czasie władca Polan występuje jako "przyjaciel cesarza" oraz płaci trybut z posiadanych ziem, a po rzekę Wartę. Jednym z rozwiązań tej skomplikowanej zagadki jest uznanie, że trybut płacony był z ziem należących do plemienia Lubuszan, które cesarstwo uważało za swoją strefę wpływów, a znajdujących się po obu stronach Odry, w pobliżu ujścia do niej Warty.

Jan Kazimierz Wilczyński, Mieszko kruszy w swym państwie bałwany pogańskie, źr. pl.wikipedia.org/wiki/Mieszko_I [dost. 15.03.2026 r.]

Około roku 965 mamy już więcej wiadomości o polańskim księciu. O nim oraz jego państwie wspomina żydowski podróżnik Ibrahim ibn Jakub, który na dworze cesarza Ottona I oraz księcia czeskiego Bolesława I Srogiego uzyskał sporo wiadomości o państwie Mieszka, które nazwał największym spośród krajów Słowian oraz docenił siły zbrojne, którymi tenże dysponował:

"Ma on trzy tysiące pancernych, podzielonych na oddziały, z których setka znaczy tyle co dziesięć setek innych wojów. Daje on tym mężom odzież, konie, broń i wszystko, czego potrzebują."

W tymże roku dochodzi również do zawarcia sojuszu między Mieszkiem i Bolesławem I czeskim. Sojuszu wzmocnionego małżeństwem polańskiego księcia z córką Bolesława – Dąbrówką. Jest to bardzo istotne wydarzenie, które rozerwało dotychczasowy sojusz czesko-wielecki, co już niebawem przyniesie bardzo poważne skutki. Wrócę do tego tematu w dalszej części.

Tymczasem zacieśniające się kontakty z Czechami doprowadziły do jednego z najważniejszych wydarzeń w historii naszej państwowości. Najprawdopodobniej 14 kwietnia 966 roku Mieszko I przyjął chrzest, a nieco później anonimowy rocznikarz zanotował następującą informację: "Mesco dux baptizatur". Nie znamy miejsca, w którym mogło dojść do tego aktu. Raczej odpadają propozycje Pragi lub Ratyzbony – siedziby biskupstwa, któremu Praga podlegała, ale dużo ciekawiej brzmią opcje wskazujące na Poznań, Gniezno lub Ostrów Lednicki. Co kierowało polańskim księciem, kiedy podejmował decyzję o przyjęciu chrztu?

Franciszek Smuglewicz, Wichman poddaje się księciu Mieszkowi, źr. pl.wikipedia.org/wiki/Mieszko_I [dost. 15.03.2026 r.]

Chrzest pozwolił mu dołączyć do wspólnoty politycznej oraz cywilizacyjnej europejskiego Zachodu. Nowa religia sankcjonowała władzę księcia, który stawał się bożym pomazańcem, był jakby namaszczonym przez samego Chrystusa. Wreszcie od tej pory za Mieszkiem stać miała cała potęga polityczna i militarna chrześcijańskiego świata. Obecnie uważa się, że Mieszko, przyjmując chrzest, nie robił tego z obawy przed agresją militarną cesarstwa Ottonów, dla których był w tym czasie "przyjacielem".

W każdym razie ochrzczony Mieszko I, wsparty posiłkami czeskiego księcia Bolesława I, już w następnym roku, starł się ponownie z Wolinianami oraz z dowodzącym nimi Wichmanem. Tym razem Pomorzanie zostali pokonani, a Wichman poległ. Prawdopodobnie w tym czasie Mieszkowi udało się uzyskać dostęp do ujścia Odry.

W tym też roku na świat przyszedł pierworodny syn Mieszka i Dobrawy – Bolesław, później nazwany Chrobrym.

W roku 968 młode państwo Mieszka I wykonało kolejny krok w kierunku utwardzenia swojej pozycji na arenie europejskiej. Powstało wówczas, zależne bezpośrednio od Stolicy Apostolskiej, biskupstwo misyjne obejmujące obszar całego władztwa Mieszka Siemomysłowica. Pierwszym biskupem został Jordan, niestety jak dotąd nie udało się ostatecznie ustalić skąd pochodził.

Jan Głuchowski, Mieszko I, źr. pl.wikipedia.org/wiki/Mieszko_I [dost. 15.03.2026 r.]

Kolejne informacje na temat Mieszka I dotyczą wydarzeń roku 972. Thietmar:

Z tej krótkiej informacji dowiadujemy się o ataku margrabiego łużyckiego Hodona na Mieszka I. Bitwa miała zostać stoczona w pobliżu Cedyni i zakończyła się ostatecznie pełnym zwycięstwem Piastów. Ważną w niej rolę odegrał Czcibor – brat Mieszka I. Dlaczego jednak do niej doszło? Przecież sam Thietmar napisał, że Mieszko był wierny cesarzowi, że płacił określony trybut. Najprawdopodobniej przyczyną agresji Hodona było zbyt duże znaczenie, jakie po wyeliminowaniu Wichmana i pobiciu Wolinian młode państwo Polan zaczęło mieć u ujścia Odry. Ponieważ cesarstwo rościło sobie prawa do tego obszaru, naturalną sprawą było przeciwdziałanie umacnianiu się piastowskich wpływów w tym regionie. Bitwa pod Cedynią rozegrała się 24 czerwca 972 r.

W każdym razie w następnym roku w Kwedlinburgu odbył się zjazd, w trakcie którego cesarz Otton I rozsądził spór między Hodonem i Mieszkiem. Nic nie wiemy jednak o postanowieniach tam ustalonych. Najpewniej Mieszko utrzymał swoje pomorskie zdobycze, ale jako gwaranta dotrzymania ustaleń, musiał przekazać swojego syna Bolesława, jako zakładnika. Nie wiemy nic o jakichkolwiek konsekwencjach wyciągniętych wobec margrabiego Hodona. Niewola Bolesława zakończyła się jednak błyskawicznie. Powrócił do państwa Polan po rychłej śmierci cesarza (973).

Ksawery Pillati, Mieszko i Dobrawa, źr. pl.wikipedia.org/wiki/Mieszko_I [dost. 15.03.2026 r.]

Śmierć Ottona I wywołała spore zamieszanie i walki wewnętrzne o sukcesję po nim. Przeciw Ottonowi II wystąpił książę bawarski Henryk II Kłótnik. Być może pod wpływem kwedlinburskich decyzji Ottona I, Mieszko poparł w tym konflikcie księcia bawarskiego. Podobnie uczynił również jego szwagier- książę czeski Bolesław II Pobożny. Ponieważ Ottonowi II udało się opanować sytuację i pokonać bawarskiego kuzyna, niebawem na państwo Polan ruszyła karna wyprawa zbrojna. Nie znamy jej przebiegu, a ostatecznie doszło zawarcia porozumienia między Mieszkiem i Ottonem, które umocnione zostało małżeństwem owdowiałego w roku 977 (śmierć Dąbrówki) Mieszka z Odą, córką margrabiego Marchii Północnej Teodoryka z Haldensleben. Mieszko znalazł się w obozie cesarskim.

Małżeństwo Mieszka z Odą, zawarte w roku 979/980, nie przeszło bez echa, ponieważ w celu dopełnienia formalności została ona wyciągnięta z klasztoru w Kalbe, gdzie była mniszką. Thietmar:

"Kiedy matka Bolesława umarła, jego ojciec poślubił bez zezwolenia Kościoła mniszkę z klasztoru w Kalbe, która była córką margrabiego Teodoryka. Oda- było jej imię i wielka była jej przewina. Albowiem wzgardziła Boskim oblubieńcem dając pierwszeństwo przed nim człowiekowi wojny, co spotkało się z potępieniem ze strony wszystkich dostojników Kościoła, a w szczególności jej czcigodnego biskupa Hildiwarda"- ks. IV, rozdz. 57(36).

Kronikarz zauważył jednak także dobre strony tego małżeństwa:

"Z uwagi jednak na dobro ojczyzny i konieczność zapewnienia jej pokoju nie przyszło z tego powodu do zerwania stosunków, lecz znaleziono właściwy sposób przywrócenia zgody. Albowiem dzięki Odzie powiększył się zastęp wyznawców Chrystusa, powróciło do ojczyzny wielu jeńców, zdjęto skutym okowy, otwarto bramy więzień przestępcom"- ks. IV, rozdz. 57(36).

Walery Eljasz-Radzikowski, Mieszko I, źr. pl.wikipedia.org/wiki/Mieszko_I [dost. 15.03.2026 r.]

7 grudnia 983 zmarł niespodziewanie młody cesarz Otton II. Ponownie rozpoczęły się walki o cesarski tron. Dodatkowo trwało już wielkie powstanie Słowian Połabskich, które zakończyło się zrzuceniem niemieckiej zależności. Zniszczona została również organizacja kościelna zaprowadzona wcześniej na ziemiach Połabia. Mieszko I znowu włączył się w walki o tron Ottonów i poparł księcia bawarskiego Henryka II Kłótnika. Tym razem stosunkowo szybko przeszedł na stronę młodziutkiego Ottona III i pełniącej regencję cesarzowej Teofano. Prawdopodobnie głównym czynnikiem, który zdecydował o zmianie frontu przez władcę Polan, było zagrożenie płynące ze zbuntowanego Połabia, które było bardzo niebezpieczne dla młodego państwa Piastów i słabo zakorzenionego nad Wartą chrześcijaństwa. Finalnie z rywalizacji o tron cesarski zwycięsko wyszło stronnictwo ottońskie. Wciąż trwał jednak konflikt cesarstwa z Czechami Bolesława II Pobożnego, który nie składał broni mimo porażki popieranego przez siebie Henryka II Kłótnika.

W tym samym czasie, mniej więcej w latach 980–984, Mieszko rozpoczął poszukiwanie sojuszników mogących wesprzeć go w rywalizacji z Danią o Pomorze, Wolin i ujście Odry. Doszło wówczas do zawarcia sojuszu ze Szwecją. Porozumienie zostało wzmocnione małżeństwem Eryka Zwycięskiego ze Świętosławą (Sygrydą), córką Mieszka.

W następnym roku polański książę wsparł zbrojnie wyprawę Ottona III na Połabie.

W roku 986 odbył się w Kwedlinburgu zjazd, w którym udział wziął Mieszko I. Niezwykłą ciekawostką był dar, jaki polański władca wręczył młodziutkiemu Ottonowi III. Mieszko podarował bowiem Ottonowi… wielbłąda. Niewykluczone, że Mieszko I uznał wówczas zwierzchność władcy Niemiec.

Aleksander Lesser, Mieszko I, źr. pl.wikipedia.org/wiki/Mieszko_I [dost. 15.03.2026 r.]

Wracając teraz do trwającego konfliktu między Bolesławem II czeskim a Ottonem III, Mieszko I dojrzał do ostatecznej zmiany sojuszników. Zawarł krótkotrwały sojusz z Węgrami, a jego potwierdzeniem było nieudane i równie krótkie małżeństwo Bolesława, syna Mieszka, z nieznaną z imienia księżniczką węgierską. Sojusz ten był potrzebny władcy Polan do zaszachowania południowego sąsiada, w trakcie interwencji na Połabiu. Odrodził się bowiem w międzyczasie tradycyjny sojusz Przemyślidów z Wieletami. Wykorzystując poparcie cesarzowej Teofano Mieszko odebrał Czechom Małopolskę, a przynajmniej jej krakowską część (dawne ziemie Wiślan), ponieważ wschodnia Małopolska (ziemie Lędzian) miały już być w posiadaniu Piastów nieco dłużej. Zajęcie zachodniej Małopolski miało nastąpić w latach 988/989.

W 990 r. wybuchła wojna między państwem Polan a Czechami. Wsparty sojuszniczymi wojskami wieleckimi, Bolesław II czeski rozpoczął wojenne kroki, powołując się na utratę jakiegoś terytorium, tzw. regnum ablatum, którym może być odebrana wcześniej Czechom Małopolska, jednak historycy nie są co do tego zgodni. W każdym razie Mieszko I, który uzyskał militarne wsparcie od cesarzowej Teofano, poradził sobie z czeskim adwersarzem i ostatecznie odebrał Śląsk Przemyślidom. Thietmar:

"W tym czasie Mieszko i Bolesław popadli w spór i wielce na się wzajem nastawali. Bolesław przyzwał na pomoc Luciców [Wieletów], którzy zawsze byli wierni zarówno jemu, jak i jego przodkom, Mieszko zaś zwrócił się o pomoc do rzeczonej cesarzowej. Cesarzowa, która podówczas znajdowała się w Magdeburgu, wysłała tam arcybiskupa Gizylera i następujących grafów: Ekkeharda, Ezykona, Binizona, mojego ojca i jego imiennika Zygfryda, Brunona, Udona oraz wielu innych. Ci, wyruszywszy w sile zaledwie czterech oddziałów, przybyli do kraju Słupian i tam rozbili obóz nad jeziorem, przez które przerzucony był długi most (...) 13 lipca nadciągnął Bolesław ze swoimi w szyku bojowym. Z obu stron wysłano posłów (...) Zawarłszy pokój zwrócił się do naszych książąt z prośbą, aby ci, którzy przeciwko niemu tu ściągnęli, udali się wraz z nim do Mieszka i pomogli mu przez swe stawiennictwo u tegoż w odzyskaniu zabranych posiadłości. Nasi przystali na to (...) Kiedy nadszedł wieczór odebrano naszym broń, którą jednak zwrócono im zaraz, gdy tylko potwierdzili przysięga umowę. Bolesław przybył razem z nimi nad Odrą i wyprawił posła do Mieszka z wiadomością, że ma w swoim ręku jego sprzymierzeńców. Jeżeli Mieszko zwróci mu zabraną część państwa, pozwoli im odejść cało, w przeciwnym wypadku zgładzi ich wszystkich. Lecz Mieszko tak mu odpowiedział: Jeżeli król chce ratować swoich ludzi lub śmierć ich pomścić, niechaj to uczyni! Jeżeli jednak to nie nastąpi, to on, Mieszko, nie myśli z ich powodu ponosić jakiejkolwiek straty. Gdy te słowa doszły do Bolesława, wypuścił wszystkich naszych, lecz złupił i spalił, co tylko mógł, w okolicy"- ks. IV, rozdz. 12.

Jan Matejko, Zaprowadzenie chrześcijaństwa, źr. pl.wikipedia.org/wiki/Mieszko_I [dost. 15.03.2026 r.]

Wielkanoc 991 r., Mieszko spędził w Kwedlinburgu, gdzie spotkał się z cesarzową Teofano oraz wsparł zbrojnie wojska saskie w trakcie wrześniowej wyprawy przeciw połabskim Stodoranom, kiedy oblężona została Brenna. Była to ostatnia militarna aktywność piastowskiego księcia, który zmarł 25 maja 992 r. Mieszko został pochowany w Poznaniu, co potwierdziły badania archeologiczne.

Na rok 991, prawdopodobnie, przypada wystawienie dokumentu znanego jako Dagome iudex. Jest nam znany tylko z regestu sporządzonego przez kardynała Deusdedita i zawiera sporo błędów i niejasności spowodowanych błędami redakcyjnymi powstałymi w trakcie przygotowywania streszczenia. Sam kardynał zresztą uznał, że treść dokumentu dotyczy... Sardyńczyków. Wystawcami dokumentu byli Mieszko I, jego druga żona Oda oraz synowie Mieszko i Lambert (Świętopełk być może już nie żył). Wracając jednak do jego treści, jest ona istotna o tyle, że zawiera opis granic przekazanego pod opiekę Stolicy Apostolskiej państwa Mieszka I.

"Podobnie w innym tomie z czasów papieża Jana XV Dagome, pan, i Ote, pani i synowie ich Mieszko i Lambert (nie wiem, jakiego to plemienia ludzie, sądzę jednak, że to byli Sardyńczycy, ponieważ ci są rządzeni przez czterech „panów”) mieli nadać świętemu Piotrowi w całości jedno państwo, które zwie się Schinesghe z wszystkimi swymi przynależnościami w tych granicach, jak się zaczyna od pierwszego boku wzdłuż morza [dalej] granicą Prus aż do miejsca, które nazywa się Ruś, a granicą Rusi [dalej] ciągnąc aż do Krakowa i od tego Krakowa aż do rzeki Odry, prosto do miejsca, które nazywa się Alemure, a od tej Alemury aż do ziemi Milczan i od granicy Milczan prosto do Odry i stąd idąc wzdłuż rzeki Odry aż do rzeczonego państwa Schinesghe"- treść dokumentu Dagome iudex.

Opis ten wskazuje, że poza państwem Mieszka znalazł się Kraków. Być może wyjaśnia to również brak wśród wystawców Bolesława (Chrobrego), który mógł wówczas panować samodzielnie właśnie tam.

Z małżeństwa z Dąbrówką czeską doczekał się syna – Bolesława (Chrobrego) – oraz córki – Świętosławy (Sygrydy). Małżeństwo z Odą dało mu trzech synów – Mieszka, Świętopełka i Lamberta.

Bibliografia:

1. Balzer O., Genealogia Piastów, Kraków 2005.
2. Jasiński K., Rodowód pierwszych Piastów, Poznań 2004.
3. Labuda G., Mieszko I, Wrocław 2002.
4. Piastowie. Leksykon biograficzny, [red.] Szczur S., Ożóg K., Kraków 1999.
5. Rosik S., Wiszewski P., Poczet polskich królów i książąt, t. I, Wrocław 2005.
6. Spórna M., Wierzbicki P., Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Kraków 2003.
7. Strzelczyk J., Mieszko I, Poznań 2013.

środa, 21 stycznia 2026

Siemomysł (pocz. X w.- ok. 960)

Siemomysł wg W. E. Radzikowskiego, źr. wikipedia, dost. 21.01.2026 r.

O Siemomyśle, podobnie jak o jego ojcu i dziadzie, wspomina tylko jedno źródło- "Kronika Polska" Galla tzw. Anonima. Pozostałe informacje o tym władcy państwa Polan są wiadomościami wtórnymi. Historyczność postaci Siemomysła również podawana była w wątpliwość, jednak, podobnie, jak w przypadku jego dwóch najbliższych przodków, obecna historiografia traktuje go, jako władcę istniejącego faktycznie.

Gall tzw. Anonim napisał o nim tak:

"Po śmierci Lestka nastąpił Siemomysł, jego syn, który pamięć przodków potroił zarówno urodzeniem, jak godnością"- ks. I, rozdz. 3.

Mistrz Wincenty tzw. Kadłubek wspomina o Siemowicie w ten sposób:

"Otóż po Siemowicie następuje syn Lestek IV, a po Lestku zaś syn jego Siemomysł. Szlachetność umysłu, siła ciała, powodzenie we wszystkim tak dalece obu ich wyróżniły, że zaletami swymi przewyższyli przymioty prawie wszystkich królów”– ks. II, rozdz. 8.

Natomiast nieznany autor "Kroniki Wielkopolskiej", poza potwierdzeniem informacji podanych przez wcześniejszych kronikarzy, pokusił się o wytłumaczenie znaczenia imienia Lestkowica:

"Jako młodzieniec [Lestek] spłodził syna, nadał mu imię Ziemomysł, które przetłumaczone znaczy "myślący o ziemiach". Albowiem z tymże synem w pokoju rządził ziemiami podległymi jego władzy, gdyż od żadnego z sąsiednich państw nie doznawał jakichś przykrości; toteż wszystkie plemiona podległe jego władzy zadowolone cieszyły się niezmąconym pokojem. Szczęśliwe ich sukcesy tak dalece wsławiły obu, że zaletami swymi prześcignęli wszystkich swoich przodków".

Z przytoczonych cytatów nie możemy uzyskać żadnej pewnej wiadomości na temat działalności politycznej Siemomysła. Możemy jednak wnioskować, że był on władcą dobrym i silnym, o czym świadczą dosyć wyraźnie informacje o tym, że jego państwo nie było nękane przez sąsiadów, a on sam z kolei prowadził udane podboje.

Jeśli chodzi o przemilczaną zupełnie przez źródła działalność wewnętrzną Siemomysła, z pomocą przychodzi nam archeologia, dzięki której wiemy, że właśnie na okres panowania tego władcy przypada szeroko zakrojona akcja przebudowy oraz rozbudowy sieci grodów na obszarze państwa Polan.

Gall tzw. Anonim podaje nam jeszcze jedną ważną wiadomość. Informuje nas o tym, że Siemomysł był ojcem trójki dzieci ("potroił urodzeniem"), o których wiemy z innych, stosunkowo współczesnych źródeł. Imię jednego z nich Gall przytacza w swojej kronice:

"Ten zaś Siemomysł spłodził wielkiego i sławnego Mieszka, który pierwszy nosił to imię...".

Państwo Piastów ok. 940 r., wg P. Namioty, Jasiński T., Początki Polski w nowym świetle, dost. 21.01.2026 r.

Nie znamy natomiast imienia/imion żony/żon Siemomysła, choć pochodząca z XVI w. czeska kronika Wacława Hajki wspomina o kobiecie imieniem Gorka. Obecnie historycy negują tę wiadomość określając ją bałamutną. Tematykę małżeńską Siemomysła poruszył również J. Powierski, wg którego "główną żoną" tego władcy była córka księcia mazowieckiego Włodisława. Jest to jednak tylko domysł, niepoparty żadnymi informacjami źródłowymi.

Bibliografia i źródła:

1. Kronika Wielkopolska, Kraków 2010.
2. Gall Anonim, Kronika Polska, Wrocław 2003.
3. Mistrz Wincenty (Kadłubek), Kronika Polska, Wrocław 2008.
4. Balzer O., Genealogia Piastów, Kraków 2005.
5. Piastowie. Leksykon biograficzny, [red.] Szczur S., Ożóg K., Kraków 1999.
6. Jasiński K., Rodowód pierwszych Piastów, Poznań 2004.
7. Spórna M., Wierzbicki P., Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Kraków 2003.

wtorek, 13 stycznia 2026

Lestek, Leszek (?- lata 30. X w.)

Lestek wg W. E. Radzikowskiego, źr. wikipedia, dost. 13.01.2026 r.

W przypadku drugiego z władców Polan mamy jeszcze mniej wiadomości niż w przypadku jego ojca. Nawet Anonim tzw. Gall poświęcił mu w swojej "Kronice" tylko jedno zdanie:

"Po jego [Siemowita] zgonie na jego miejsce wstąpił syn jego, Lestek, który czynami rycerskimi dorównywał ojcu w zacności i odwadze"- ks. I, rozdz. 3.

Niewiele więcej możemy znaleźć w "Kronice Polskiej" Mistrza Wincentego tzw. Kadłubka, który zanotował o Lestku takie informacje:

Anonimowy autor "Kroniki Wielkopolskiej" również ograniczył się tylko do potwierdzenia, że Lestek był synem Siemomysła:

"Otóż podczas panowania przez krótki okres lat Siemowita narodził mu się syn, któremu nadał imię Lestko. Ten, idąc w ślady ojca, we wszystkich cnotach był wielkoduszny".

Podobnie, jak w przypadku Siemomysła, historycy podważali historyczność tego władcy, o którym w zasadzie pojawia się tylko jedna, wnoszącą cokolwiek do wiedzy o nim, wzmianka. Ostatecznie zawierzając Gallowej "wiernej pamięci" Lestek obecnie uznawany jest za władcę historycznego. Poza imieniem i ustaloną filiacją kronikarze niestety nie przekazali żadnych informacji o jego żonie/żonach, ani żadnych konkretów o działalności politycznej czy gospodarczej. A ze wzmianek o nim można wywnioskować jedynie, że był władcą odważnym, utalentowanym i toczącym szczęśliwe walki.

Bibliografia i źródła:

1. Gall Anonim, Kronika Polska, Wrocław 2003.

2. Jasiński K., Rodowód pierwszych Piastów, Poznań 2004.

3. Kronika Wielkopolska, Kraków 2010.
4. Mistrz Wincenty (Kadłubek), Kronika Polska, Wrocław 2008.
5. Piastowie. Leksykon biograficzny, [red.] Szczur S., Ożóg K., Kraków 1999.

6. Spórna M., Wierzbicki P., Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Kraków 2003.

czwartek, 8 stycznia 2026

Siemowit (ok. 845- pocz. X w.)

Siemowit wg W. E. Radzikowskiego. Źr. wikipedia, dost. 23.02.2023 r.

Współczesne źródła historyczne nie uchwyciły rządów Siemowita. Na początku XI w., powołując się na „wierną pamięć”, jego imię przywołał w swojej „Kronice” Gall tzw. Anonim. Siemowit miał być synem Piasta i Rzepichy (Rzepki). Nie mamy żadnych informacji o jego panowaniu, osiągnięciach, żonie (żonach) i potomstwie, z wyjątkiem Lestka. Brak potwierdzenia w innych źródłach podawał istnienie Siemowita w wątpliwość, jednak współcześnie historycy są skłonni uznawać historyczność tego władcy.

Gall tzw. Anonim o Siemowicie:

„Po tym wszystkim młody Siemowit, syn Piasta Chościskowica, wzrastał w siły i lata i z dnia na dzień postępował i rósł w zacności do tego stopnia, że król królów i książę książąt za powszechną zgodą ustanowił go księciem Polski (…)Siemowit tedy, osiągnąwszy godność książęcą, młodość swą spędzał nie na rozkoszach i płochych rozrywkach, lecz oddając się wytrwałej pracy i służbie rycerskiej zdobył sobie rozgłos zacności i zaszczytną sławę, a granice swego księstwa rozszerzył dalej niż ktokolwiek przed nim”- ks. I, rozdz. 3.

Wtórnie o Siemowicie wspomniał również anonimowy autor „Kroniki Wielkopolskiej”:

„Siemowitem bowiem nazywa się ten, który już mówi. Ten Siemowit odzyskał wiele z tego, co utracił Chościsko, i we wszystkich sprawach uchodził za przedsiębiorczego i mającego wielkie szczęście; wszystko załatwiał pomyślnie i zawsze triumfował nad wrogami”.

W „Kronice Wielkopolskiej” znaleźć możemy jednak ślady istnienia opozycji złożonej z możnych polańskich, którym nie w smak było objęcie władzy przez będącego niskiego pochodzenia Siemowita. Niestety nie mamy żadnych informacji o ewentualnych walkach o władzę:

„Z dwóch bowiem powodów odmawiali posłuszeństwa ojcu jego Piastowi i jemu (…)Drugim było to, że z pominięciem ich królem obrano Piasta pochodzącego z najniższego rodu”.

Nie wiemy też w jaki sposób doszło do utraty władzy przez wcześniej panującą dynastię. Czy pod legendą o myszach, które miały pożreć księcia Popiela wraz z jego rodziną, kryje się poważny, brutalny konflikt zbrojny i rozlew krwi?

Do początków panowania Piastów (nazwa dynastii jest dużo późniejsza, pojawiła się choćby na dworze Piastów legnicko-brzeskich, a spopularyzował ją w XVIII wieku Adam Naruszewicz) odnosi się jeszcze legenda o dwóch wędrowcach, którzy znaleźli gościnę w chacie ubogiego Piasta, po tym jak wypędzono ich z grodu księcia Popiela. Piast mógł poczęstować gości jedynie beczułką piwa oraz prosiakiem. Cudownym zrządzeniem jadła na stole Piasta nie ubywało, a za to znikało ono błyskawicznie z zapasów Popiela. Podobno na ucztę u Piasta wstąpił później sam niegodziwy książę, a dwaj wędrowcy dokonali postrzyżyn Piastowego syna, nadając mu przy tym imię Siemowit i wróżąc wspaniałą przyszłość.

Bibliografia i źródła:
1. Kronika Wielkopolska, Kraków 2010.
2. Gall Anonim, Kronika Polska, Wrocław 2003.
3. Piastowie. Leksykon biograficzny, [red.] Szczur S., Ożóg K., Kraków 1999.
4. Jasiński K., Rodowód pierwszych Piastów, Poznań 2004.
5. Spórna M., Wierzbicki P., Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Kraków 2003.

czwartek, 5 grudnia 2024

1 maja 1000- Akwizgran

Codex Diplomaticus Silesiae, Bd. 7, 1884; Regesten zur schlesischen Geschichte, Th. 1: Bis zum Jahre 1250., s. 5.

[36]
Otto III. schenkt dem Kloster Nienburg an der Saale die Burg Nimtsch bei Guben mit dem ganzen Burgward.

Otton III podarował klasztorowi [benedyktynów] w Nienburgu nad Soławą gród w Polanowicach koło Gubina wraz z całym okręgiem grodowym.

24 marca 1000- Magdeburg

Codex Diplomaticus Silesiae, Bd. 7, 1884; Regesten zur schlesischen Geschichte, Th. 1: Bis zum Jahre 1250., s. 5.

[35]
Hierhin geleitet Boleslaw den Kaiser, und feiert Palmsonntag mit ihm.

Eskortujący cesarza Ottona III Bolesław Chrobry dociera do Magdeburga, skąd w Niedzielę Palmową wyruszają w dalszą drogę.

1000

Codex Diplomaticus Silesiae, Bd. 7, 1884; Regesten zur schlesischen Geschichte, Th. 1: Bis zum Jahre 1250., s. 5.

[34]

Um diese Zeit Stiftung des Bisthums Breslau, das Meissener Privileg von 995 beweist, dass es damals noch nicht bestand. In der Aufzeichnung des päpstl. Kämmerers Cencius (Muratori antiqu. V. 874, 75), die man um diese Zeit setzt, wird der episcopatus Uredicilatensis erwähnt.

Mniej więcej w tym czasie powstało biskupstwo wrocławskie, przywilej miśnieński z 995 r. świadczy o jego nieistnieniu w tym czasie. W księdze papieskiego komornika Cenciusa (Muratori antiqu. V. 874, 75), która dotyczy mniej więcej tego okresu, wspomniane jest o episcopatus uredicilatensis.

1000

Codex Diplomaticus Silesiae, Bd. 7, 1884; Regesten zur schlesischen Geschichte, Th. 1: Bis zum Jahre 1250., s. 5.

[33]

Otto III. besucht S. Adalberts Grab, von Herzog Boleslaw an der Grenze seines Landes in Ilva (Eulau am Bober bei Sprottau, wo 1802 noch Trümmer einer alten Burg zu sehen waren, vergl. Worbs, schles. Provinzialbl. 1802. I. , S. 9, und welches auch als Knotenpunkt der alten Dreigräben Beachtung verdient, vgl. Worbs, Keller u. Schulte in den schles. Provinzialbl. von 1802 Januar, 1825 S. 15 u. 1872 S. 568) empfangen, in Gnesen vom Bischof Unger. Ohne Einwilligung Ungers, der unter Magdeburg bleibt, errichtet Otto zu Gnesen ein Erzbisthum, welches er S. Adalberts Bruder Radim oder Gaudentius verleiht, und unterwirft ihm die Bischöfe Poppo von Krakau, Johann von Breslau (Wrotizlaensem) und Reinbern von Kolberg als Suffragane.

Otton III odwiedza grób św. Wojciecha, zostaje podjęty przez księcia Bolesława na granicy swego państwa w Ilvie (Iława nad Bobrem, w pobliżu Szprotawy, gdzie jeszcze w 1802 r. można było zobaczyć ruiny starego zamku), oraz w Gnieźnie przez biskupa Ungera. Bez zgody Ungera, który pozostaje pod zwierzchnictwem arcybiskupa Magdeburga, Otto ustanawia arcybiskupstwo w Gnieźnie, którym obdarza brata św. Wojciecha- Radzima (Gaudentego) i podporządkowuje mu następujących biskupów: Poppona krakowskiego, Jana wrocławskiego i Reinberna kołobrzeskiego jako sufraganów.