20 kwietnia 1552 roku urodził się Fryderyk IV legnicki, najmłodszy syn księcia Fryderyka III i Katarzyny meklemburskiej. Gdy przyszedł na świat, nic nie wskazywało, że w przyszłości stanie się głównym uczestnikiem jednego z najdłuższych i najbardziej zaciekłych sporów dynastycznych w dziejach śląskich Piastów.
Jego dzieciństwo przypadło na okres upadku rządów ojca.
Fryderyk III coraz bardziej pogrążał się w alkoholizmie, co doprowadziło do
odsunięcia go od władzy w 1559 roku. Wówczas siedmioletni Fryderyk IV wraz z
matką schronił się w Brzegu na dworze stryja, księcia Jerzego II brzeskiego. W
Legnicy władzę przejął jego starszy brat Henryk XI.
Przez kolejne lata Fryderyk pozostawał w cieniu
energicznego, lecz nieprzewidywalnego brata. W grudniu 1571 roku Henryk XI
dopuścił go do współrządów. W tamtym momencie niewiele wskazywało na to, że
rozpocznie się otwarta rywalizacja o panowanie w księstwie.
Punktem zwrotnym był 13 marca 1576 roku. Korzystając z
nieobecności Henryka XI, który odbywał podróż po Rzeszy, Fryderyk uzyskał od
komisarzy cesarskich oficjalne zatwierdzenie swojej władzy w Legnicy. Był to
wyraźny sygnał, że młodszy brat zamierza samodzielnie rządzić księstwem.
Po powrocie Henryk XI nie zamierzał pogodzić się z
utratą wpływów. Opanował zamek Grodziec, który szybko stał się schronieniem dla
rycerzy rozbójników pustoszących okolicę. Konflikt między braćmi coraz bardziej
niepokoił cesarski dwór oraz śląskie stany.
Spór trwał przez kilka kolejnych lat. Próby pojednania
podejmowane w Pradze i we Wrocławiu nie przyniosły żadnych rezultatów.
Ostatecznie 5 października 1580 roku cesarz Rudolf II odebrał władzę
Fryderykowi IV i przywrócił ją Henrykowi XI. Pokonany książę musiał wycofać się
do Chojnowa.
Los jednak szybko się odwrócił. 27 kwietnia 1581 roku,
gdy Fryderyk przebywał we Wrocławiu, spłonął jego zamek w Chojnowie.
Jednocześnie na sejmie śląskim doprowadził do podjęcia decyzji o zbrojnej
interwencji przeciw Henrykowi XI.
6 lub 7 czerwca 1581 roku Fryderyk IV przybył pod
Legnicę wraz z wojskami biskupa wrocławskiego i starosty generalnego Śląska
Marcina Gerstmanna. Miasto okazało się jednak doskonale przygotowane do obrony.
Zrezygnowano więc ze szturmu i rozpoczęto negocjacje. Henryk XI zgodził się
złożyć hołd księciu Karolowi Ziębickiemu oraz stawić się przed cesarzem
Rudolfem II.
W lipcu 1581 roku Henryk XI pojawił się w Pradze. Cesarz
nie zamierzał jednak tolerować jego dalszych działań. Książę został aresztowany
i osadzony w więzieniu. Już 5 sierpnia 1581 roku Rudolf II przywrócił Fryderyka
IV na tron legnicki.
Nowy władca legnicki zobowiązał się utrzymywać rodzinę
uwięzionego brata i wypłacać Henrykowi tygodniową pensję wynoszącą 30 talarów.
Jednocześnie rozpoczął gruntowne porządkowanie finansów księstwa. Wprowadzał
oszczędności, ograniczał wydatki i próbował odbudować nadwyrężoną gospodarkę.
Współcześni zarzucali mu skąpstwo, jednak jego polityka przyniosła wymierne
korzyści dla księstwa.
W 1585 roku wydawało się, że konflikt może wybuchnąć na nowo,
bowiem Henryk XI zbiegł do Rzeczypospolitej i uzyskał poparcie króla Zygmunta
III Wazy dla planów odzyskania Legnicy. Do nowej wojny jednak nie doszło,
ponieważ 3 marca 1588 roku zmarł Henryk XI. Śmierć starszego brata uczyniła
Fryderyka IV seniorem legnicko-brzeskiej linii Piastów.
Fryderyk IV legnicki był trzykrotnie żonaty. W styczniu
1587 roku poślubił Marię Sydonię, córkę księcia cieszyńskiego Wacława III
Adama. Księżna zmarła jednak już po kilku miesiącach, w październiku tego
samego roku. Z tego małżeństwa miał córkę Marię Katarzynę, która zmarła trzy
dni po urodzeniu – 20 września 1587 roku.
W grudniu 1589 roku Fryderyk zawarł drugi związek
małżeński z Dorotą Holsztyńską. Również ona zmarła młodo, w 1593 roku. Z drugiego związku małżeńskiego książę legnicki doczekał się dwóch nieznanych z imienia
synów. Wg Kazimierza Jasińskiego obaj urodzili się martwi, odpowiednio 25 maja
1592 oraz 5 lipca 1593 roku.
Dopiero trzecie małżeństwo, zawarte w 1594 roku z Anną
Wirtemberską, okazało się trwalsze. Księżna przeżyła męża o dwadzieścia lat i
zmarła dopiero w 1616 roku. W tym przypadku Fryderyk jednak nie doczekał się
potomstwa.
Fryderyk IV Legnicki zmarł 6 kwietnia 1596 roku. Jego
pogrzeb odbył się 29 maja w kościele św. Jana w Legnicy, który był nekropolią
śląskich Piastów.
Nie był wojownikiem ani wybitnym politykiem pokroju Jerzego II brzeskiego. Nie zapisał się też w pamięci poddanych jako władca szczególnie hojny. Był jednak księciem konsekwentnym i wytrwałym. Po latach chaosu pozostawił swoje księstwo w znacznie lepszym stanie finansowym, niż zastał je u progu rządów. To właśnie dzięki jego uporowi Legnica odzyskała stabilność po jednym z najburzliwszych okresów w swoich dziejach.
Bibliografia:
1. Jasiński K., Rodowód Piastów śląskich, Kraków 2007.
2. Piastowie. Leksykon biograficzny, [red.] Szczur S., Ożóg K., Kraków 1999.
