Mauzoleum Piastów śląskich we Wrocławiu

Dawny klasztor klarysek z kościołem św. Klary, źr. polska-org.pl, dost.  31.12.2025 r.

W samym sercu Wrocławia znajduje się nieco zapomniany, choć w ostatnim czasie zdobywający uznanie turystów, punkt, który powinien być bliski wszystkim miłośnikom średniowiecznych dziejów Polski, Śląska i Wrocławia. Mowa oczywiście o Mauzoleum Piastów wrocławskich (śląskich) znajdującym się kościele św. Klary przy obecnym Liceum Ogólnokształcącym Sióstr Urszulanek.

Klasztor klarysek powstał, w roku 1257 roku na podstawie bulli fundacyjnej papieża Aleksandra IV z 13 grudnia 1256 roku. Fundatorką klasztoru była Anna Przemyślidka, wdowa po poległym w bitwie pod Legnicą Henryku II Pobożnym. Zresztą figurę księżnej można zobaczyć na rogu kamienicy nr 34, dawnej plebanii kościoła św. Wincentego, u wylotu ul. Łaciarskiej na Pl. Nankiera. Można odnieść wrażenie, że księżna Anna wciąż dogląda swojej fundacji, choć z czasem klaryski zostały zastąpione przez urszulanki. To właśnie Anna czeska była pierwszą z pochowanych w tym miejscu dynastek.

Figura Anny Przemyślidki, fundatorki wrocławskiego klasztoru klarysek, żr. polska-org.pl, dost. 3.01.2026 r.

Konsekracji klasztoru i kościoła św. Klary dokonał biskup wrocławski Tomasz I w roku 1260. Dość szybko okazało się, że świątynia jest zbyt mała w stosunku do potrzeb zakonnic i niebawem, wzdłuż południowej ściany kościoła św. Klary, powstała kaplica św. Jadwigi, niemal nie ustępująca rozmiarami właściwemu kościołowi. To właśnie w tej kaplicy, przed ołtarzem, po lewej i prawej stronie nawy znajdują się płyty informujące o właściwym miejscu spoczynku księżnej Anny oraz trzech wrocławskich Henryków- Białego, Brzuchatego i Dobrego.  

Wnętrze kościoła św. Klary, obecnie mauzoleum Piastów wrocławskich (śląskich), źr. polska-org.pl. dost. 31.12.2025 r.

Mauzoleum w obecnej formie powstało po przebadaniu kościoła św. Klary oraz restauracji wnętrz obu obiektów sakralnych w latach 1968-1970, bowiem w trakcie II wojny światowej świątynia miała zostać uszkodzona w ok. 60%. Funkcje liturgiczne przeniesiono wówczas do kaplicy św. Jadwigi, z dawnego kościoła tworząc pomnik pamięci wrocławskich, i nie tylko, Piastów.  Mimo prac archeologicznych nie udało się jednak odzyskać i wyeksponować wszystkich płyt nagrobnych pochowanych w tym miejscu Piastówien, głównie zakonnic, choć spoczęły tu również świeckie członkinie tej dynastii. Do dużych zniszczeń zabytków sztuki sepulkralnej doszło również wcześniej, w trakcie barokowej przebudowy kościoła w latach 1696-1699(1701), kiedy płyty nagrobne książąt i księżniczek piastowskich, z wyjątkiem płyt księżnej Anny Przemyślidki oraz Henryka V Brzuchatego, użyto jako podkładu pod nową posadzkę. Wówczas też zniszczeniu uległa tumba ostatniego wrocławskiego Piasta- Henryka VI Dobrego. Na szczęście zachowała się płyta wierzchnia wzorowana na płycie z sarkofagu Henryka IV Prawego (o tym obiekcie więcej tu).

Grobowiec Henryka VI Dobrego z zachowaną oryginalną płytą i wtórnie wykonaną tumbą.

Obecnie, spośród ponad dwudziestu pochówków książąt i księżnych z dynastii Piastów, wyeksponowanych jest w mauzoleum jedynie 8 płyt, przy czym w przypadku Henryka III Białego, nie ma pewności czy rzeczywiście jest to jego płyta nagrobna. Do tej liczby należy dodać zachowaną płytę księżnej Anny Przemyślidki. Zachęcam do zapoznania się z galerią.

Płyta nagrobna Henryka III Białego (1227/1230-3.XII.1266).

Płyta nagrobna Henryka V Brzuchatego (1245/1250-22.II.1296).

Pierwsza płyta nagrobna Henryka VI Dobrego (18.III.1294- 24.XI.1335), ostatniego piastowskiego władcy Wrocławia.

Płyta nagrobna Anny Przemyślidki (1201/1204- 23.VI.1265), fundatorki wrocławskiego klasztoru klarysek.

Płyta nagrobna Anny wrocławskiej (przed 1285- 2/3.X.1343), córki Henryka V Brzuchatego.

Istnieje teoria, że drugą z postaci jest Małgorzata, córka Henryka VI Dobrego.

Płyta nagrobna Jadwigi (1238/1241- 3.IV.1318), córki Henryka II Pobożnego. 

Płyta nagrobna Eufemii (Ofki, 1253- 5.X.1298), córki Przemysła I.

Płyta nagrobna Elżbiety (1422/1452- 29.VIII.1507), córki Mikołaja I opolskiego.

Płyta nagrobna Małgorzaty (1467/1468- 8.XI.1531), córki Przemysława toszeckiego.

W latach 30-stych XX wieku wykonana została marmurowa płyta zawierająca listę pochowanych w tym miejscu dynastów. Po wojnie płyta została wmurowana w północną ścianę kaplicy św. Jadwigi oraz uzupełniona o następne imiona.

Płyta z imionami pochowanych u klarysek Piatów i Przemyslidów, źr. polska-org.pl, dost. 2.01.2026 r.

W ścianie łączącej mauzoleum i kaplicę św. Jadwigi, nad przejściem, znajduje się prześwit, w którym dopatrzeć się można urny. Znajduje się w niej serce ostatniej Piastówny, zmarłej 24 grudnia 1707 roku, Karoliny legnicko-brzeskiej. Jej ciało spoczęło u stóp grobowca św. Jadwigi w Trzebnicy. 

Urna z sercem ostatniej przedstawicielki dynastii Piastów- Karoliny legnicko-brzeskiej.

Na koniec zamieszczam alfabetyczny wykaz pochowanych w tym miejscu przedstawicieli dynastii Piastów i, w dwóch przypadkach Przemyślidów, oraz tablicę genealogiczną wykazującą ich powiązania rodzinne:

1. Agnieszka (przed 1385- po 7.VII.1411), córka księcia legnickiego Ruperta.

2. Anna Przemyślidka (1201/1204-23.VI.1265), córka króla Czech Przemysła Ottokara I, fundatorka klasztoru klarysek.

3. Anna (przed 1285- 2/3.X.1343), córka księcia legnickiego Henryka V Brzuchatego, ksieni.

4. Anna (1342/1344- 8.V.1365), córka księcia niemodlińskiego Bolesława Pierworodnego.

5. Anna (przed III.1348- po 12.III.1411), córka księcia opolskiego Bolesława II.

6. Bożena (Beatrix) Przemyślidka (przed 1230- 27.V.1290), córka króla Czech Wacława I.

7. Elekta(?) (?- VIII.1507), córka księcia opolskiego Mikołaja I.

8. Elżbieta (1261/1263- 28.IX.1304), córka księcia poznańskiego Bolesława Pobożnego, żona Henryka V Brzuchatego.

9. Elżbieta (1280/1290- XI po 1356), córka księcia legnickiego Henryka V Brzuchatego, ksieni.

10. Elżbieta (1311/1312- II.1328), córka Henryka VI Dobrego, żona Konrada I oleśnickiego.

11. Elżbieta (?- 25.VI.1366), córka księcia niemodlińskiego Bolesława Pierworodnego, jej istnienie jest niepewne.

12. Elżbieta (1422/1452- 29.VIII.1507), córka księcia opolskiego Mikołaja I, ksieni.

13. Eufemia (Ofka, 1253- 5.X.1298), córka księcia poznańskiego Przemysła I.

14. Guta (Jutta, przed 1358- 2.IX.1413), córka księcia ziębickiego Mikołaja Małego, ksieni.

15. Henryk III Biały (1227/1230- 3.XII.1266), syn Henryka II Pobożnego.

16. Henryk V Brzuchaty (1245/1250- 22.II.1296), syn księcia legnickiego Bolesława II Rogatki.

17. Henryk VI Dobry (18.III.1294- 24.XI.1335), syn księcia wrocławskiego i legnickiego Henryka V Brzuchatego.

18. Jadwiga (1238/1241- 3.IV.1318), córka Henryka II Pobożnego, ksieni.

19. Jadwiga (przed 1267/1271- 9.VI.1318), córka Konrada I głogowskiego, ksieni.

20. Jadwiga (1277/1282- 21.III.1343/6.XII.1347), córka księcia legnickiego Henryka V Brzuchatego.

21. Jadwiga (ok. 1345- 13.II.1413), córka księcia niemodlińskiego Bolesława Pierworodnego, ksieni. 

22. Jutta (po 1340- X po 1378), córka księcia niemodlińskiego Bolesława Pierworodnego (nie ma pewności).

23. Karolina (2.XII.1652- 24.XII.1707), córka Chrystiana legnicko-brzeskiego, ostatnia przedstawicielka dynastii Piastów. We wrocławskim mauzoleum znajduje się tylko jej serce.

24. Katarzyna (?- 26.VIII.1507), córka księcia opolskiego Mikołaja I.

25. Małgorzata (1313/20.IV.1324- 8.III.1379), córka księcia wrocławskiego Henryka VI Dobrego, ksieni.

26. Małgorzata (1467/1468- 8.XI.1531), córka księcia toszeckiego Przemysława I, ksieni. 

Tablica genealogiczna Piastów i Przemyślidów pochowanych w kościele św. Klary i kaplicy św. Jadwigi.

Literatura:

1. Balzer O., Genealogia Piastów, Kraków 2005.

2. Jasiński K., Rodowód Piastów śląskich, Kraków 2007.

3. Spórna M. Wierzbicki P., Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Kraków 2003.

4. Piastowie. Leksykon biograficzny, [red.] Szczur S., Ożóg K., Kraków 1999. 

Internet:

1. poczet.com

2. polska-org.pl